MAYISHAZIRAN2026
Özlem Yurdakul
Diyet Lifi Düzenlemeleri
Diyet Lifi Düzenlemeleri ve Sağlık İddiaları
Farklı ülkelerin pazarlardaki yetkililer, bilimsel kanıtlara dayanarak, diyet lifiyle ilişkili sağlık yararları için kendi değerlendirme sistemlerini kullanmaktadır. Bazı bölgesel farklılıklara rağmen, diyet lifinin çeşitli pazarlarda nasıl tanımlandığı konusunda farklılıklardan çok benzerlikler mevcuttur.
Amerika Birleşik Devletleri'nde diyet lifiyle ilgili çeşitli sağlık iddiaları bulunmaktadır. Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), genel diyet lifi tüketiminin sağlık yararlarını onaylamaktadır.
Diyet lifi içeren tahıl ürünleri, meyveler ve sebzeler açısından zengin, düşük yağlı bir diyet tüketmek, bazı kanser türlerinin riskini azaltmaktadır. Ek olarak, doymuş yağ ve kolesterol açısından düşük ve özellikle çözünür lif olmak üzere belirli diyet lifi türlerini içeren meyve, sebze ve tahıl ürünleri açısından zengin diyetler, kalp hastalığı riskini azaltmaya yardımcı olmaktadır. Belirli diyet lifleri için FDA tarafından onaylanmış ek sağlık yararları bulunmaktadır. Örneğin, yulaf, arpadan 3 g -glukan veya psyllium kabuğundan 7 g arabinoksilan tüketmek, federal düzenlemeler kodu 21 CFR 101.81'e göre kan lipitlerini düşürmek ve kardiyovasküler hastalık riskini azaltmak için kabul edilen değerlerdir.
FDA, kan kolesterol seviyelerini düşürmedeki faydaları nedeniyle konjac sakızı (glukomannan), keçiboynuzu sakızı (galaktomannan), pektin (galakturonan) ve hidroksipropil metilselüloz (HPMC) gibi çözünebilir lifleri onaylamaktadır.
Ek olarak, akasya sakızı (arabinogalaktan), guar sakızı (galaktomannan), arabinoksilan, aljinat (mannuronan ko-glukuronan) ve dirençli nişasta, kan glukoz seviyelerini düşürme yetenekleriyle bilinmektedir. İnülin (fruktan, FOS), Galakto oligo sakkaritler (GOS) ve RS kalsiyum emilimini iyileştirirken, RS ve polidekstroz yemekler sırasında enerji alımını azaltmaya yardımcı olmaktadır. Ayrıca, çözünmeyen selüloz lifi de müshil etkisi nedeniyle onaylıdır.
Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), diyet lifinin fizikokimyasal özelliklerinin farklı fizyolojik etkilere yol açtığını, ancak çözünürlük gibi belirli bir özelliğin bu etkileri öngörmediğini vurgulamaktadır Yerleşik analitik yöntemler toplam diyet lifi içeriğini ve türlerini ölçebilse de, insanlarda diyet lifinin fizyolojik etkileri, lifin benzersiz özelliklerine, dozuna ve uygulama şekline bağlı olarak değişmektedir.
EFSA, sağlık yararlarını ve iddialarını vaka bazında onaylar ve gıda ile etki arasında kurulmuş bir neden-sonuç ilişkisi olması gereklidir. Yemek sonrası glisemik yanıtı azaltmak için onaylanan diyet lifi, bir öğünde 100 g kullanılabilir karbonhidrat başına 8 g arabinoksilan, bir öğünde 30 g kullanılabilir karbonhidrat başına 4 g glukan ve bir öğünde 10 g pektin içerir.
Normal kan kolesterol seviyelerini düşürmek veya korumak için onaylanmış diyet lifleri, günde 3 g glukan, günde 3 g kitosan, günde 4 g glukomannan, günde 10 g guar zamkı, günde 6 g pektin ve toplam tüketilen nişastanın %14'ünün yerine geçen RS'dir.
Enerji kısıtlı bir diyette kilo kaybı için günde 3 g glukomannan tüketimi önerilmektedir. Selüloz ve ksilanlar içeren 10 g'dan fazla buğday kepeğinin günlük tüketimi, bağırsak geçiş süresini azaltmaya yardımcı olmaktadır.
Birleşik Krallık Beslenme Bilimsel Danışma Komitesi (SACN), nüfus için ortalama günde 30 g diyet lifi alımını önermektedir. SACN, prospektif kohort çalışmalarından elde edilen güçlü kanıtlar, özellikle tahıl lifi olmak üzere toplam diyet lifi alımının artmasının kardiyometabolik hastalık ve kolorektal kanser riskinin azalmasıyla ilişkili olduğunu belirtmektedir. Toplam diyet lifi, buğday lifi ve diğer tahıl lifleri dışkı kütlesini artırır ve bağırsak geçiş sürelerini azaltır. Yulaf kepeği ve izole glukanların yüksek alımı, toplam kolesterol, LDL kolesterol, triasilgliserol konsantrasyonları ve kan basıncının düşmesine yol açmaktadır.
Çin'de diyet lifi, DSÖ standartlarına uygun olarak tanımlanmaktadır. Yeni bir diyet lifi, aşağıdaki sağlık faydalarından en az birini sağlamalıdır: dışkı hacmini artırmak, bağırsak hareketlerini teşvik etmek veya bağırsak düzenini iyileştirmek; toplam kolesterol ve LDL kolesterol seviyelerini düşürmek; açlık ve yemek sonrası kan şekeri ve insülin seviyelerini düşürmek veya insülin duyarlılığını artırmak; veya kolonik fermantasyon için fermente edilebilir substratlar sağlamak ve faydalı bakterilerin sayısını veya aktivitesini artırmak.
Önerilen izole diyet lifleri arasında GOS, FOS, inülin, polidekstroz, glukan, selüloz, RS, aljinat, guar zamkı ve pektin yer almaktadır. Çin Beslenme Derneği, günde 25 ila 30 g diyet lifi alımını yeterli bulmaktadır.
Hindistan'da önerilen diyet lifi alımı kadınlar için günde 25 g, erkekler için ise günde 38 g'dır. Diyet lifinin, tüketilen yiyeceklerin bağırsak geçişini geciktirmede önemli bir rol oynadığı, bu sayede bağırsak fonksiyonlarının düzgün çalışmasını desteklediği ve kronik kabızlık, divertiküler hastalık ve hemoroid riskini azaltmaya yardımcı olduğu bilinmektedir.
Kaynak:
https//doi.org/10.29011/2575-7091.100228